MOTS-c a trening: czy to naprawdę mimetyk wysiłku?

Jeśli trafiłeś na opis MOTS-c jako „treningu w fiolce”, pewnie zastanawiasz się, ile w tym prawdy. Krótka odpowiedź: związek między MOTS-c a treningiem jest wyraźny w laboratorium, ale opiera się głównie na badaniach na myszach i jednym małym badaniu u ludzi. Po lekturze tego artykułu będziesz wiedzieć, co naprawdę zmierzono, u kogo i czego wciąż nie udowodniono.

Dlaczego MOTS-c nazywa się „mimetykiem wysiłku”

Mimetyk wysiłku to substancja, która uruchamia część tych samych sygnałów molekularnych co aktywność fizyczna. Naukowców interesują one zwłaszcza w sytuacjach, gdy ludzie nie mogą trenować, na przykład przy niedołężności czy chorobach przewlekłych.

MOTS-c zyskał tę etykietę z trzech powodów:

• Aktywuje AMPK, ten sam enzym wyczuwający poziom energii, który włącza się podczas intensywnej pracy mięśni (Lee et al., 2015).
• Jego poziom rośnie w mięśniach i krwi ludzi podczas wysiłku (Reynolds et al., 2021).
• U myszy jego podawanie poprawiło wydolność biegową (Reynolds et al., 2021).

Każdy z tych punktów jest prawdziwy, ale każdy ma też ograniczenia, które omawiamy poniżej.

Peptyd wytwarzany przez mitochondria

Większość białek jest kodowana przez DNA jądra komórkowego. MOTS-c jest inny: jego sekwencja 16 aminokwasów znajduje się w genie 12S rRNA mitochondrialnego DNA, czyli małego genomu „elektrowni” komórki. Opisał go w 2015 roku zespół z University of Southern California (Lee et al., 2015).

To pochodzenie ma znaczenie w kontekście treningu. Mitochondria to ta część komórki, która najsilniej adaptuje się do treningu wytrzymałościowego. Sygnał przez nie wytwarzany jest więc naturalnym kandydatem na łącznik między pracą mięśni a metabolizmem całego organizmu.

Jak MOTS-c łączy się z sygnałami wysiłkowymi

Szlak AMPK

W doświadczeniach na komórkach i myszach MOTS-c spowalniał cykl folianowy i powiązany z nim szlak syntezy puryn. W efekcie gromadził się AICAR, związek pośredni tego szlaku, który z kolei aktywował AMPK (Lee et al., 2015).

AMPK działa jak wskaźnik paliwa. Gdy w komórce brakuje energii, na przykład podczas ciężkiego treningu, skłania mięsień do pobierania większej ilości glukozy i spalania większej ilości tłuszczu. Naśladowanie tego przełącznika to sedno idei mimetyku wysiłku.

Sygnał stresu docierający do jądra

Badanie z 2018 roku dodało drugą warstwę. W warunkach stresu metabolicznego, takiego jak niedobór glukozy w hodowli komórkowej, MOTS-c przemieszczał się z cytoplazmy do jądra. Tam wpływał na geny obrony antyoksydacyjnej i odpowiedzi na stres, m.in. przez czynnik transkrypcyjny NRF2 (Kim et al., 2018).

Mówiąc prościej, mitochondria zdają się przekazywać jądru komunikat: „energii jest mało, dostosuj się”. Wysiłek wywołuje właśnie taki przejściowy stres, dlatego MOTS-c uważa się za element odpowiedzi na trening.

Co dzieje się z MOTS-c, gdy ludzie ćwiczą?

Najważniejsze dane u ludzi pochodzą z badania 10 zdrowych, nieaktywnych młodych mężczyzn, którzy odbyli sesję na rowerze stacjonarnym (Reynolds et al., 2021). MOTS-c mierzono w mięśniach i we krwi:

• W mięśniach szkieletowych: po wysiłku poziom był około 11,9 razy wyższy niż przed nim.
• We krwi w trakcie wysiłku: poziom wzrósł około 1,6 raza.
• We krwi po wysiłku: wciąż był około 1,5 raza wyższy, a po czterech godzinach odpoczynku wrócił do wartości wyjściowej.

To pokazuje, że wysiłek podnosi MOTS-c u ludzi. Nie pokazuje, że ten wzrost odpowiada za korzyści z treningu, a grupa była mała i obejmowała wyłącznie młodych mężczyzn.

Badania na myszach: wytrzymałość i spadek sprawności

Ta sama praca z 2021 roku badała MOTS-c u myszy w różnym wieku (Reynolds et al., 2021):

• Młode, dorosłe i stare myszy otrzymujące MOTS-c wypadały lepiej w testach sprawności niż myszy nieleczone.
• Podawanie w późnym wieku: myszy, które w wieku 23,5 miesiąca, czyli w starości, zaczęły otrzymywać zastrzyki trzy razy w tygodniu, wykazywały lepszą sprawność fizyczną i lepsze wskaźniki zdrowego starzenia.
• Komórki mięśniowe w hodowli lepiej przystosowywały się do stresu metabolicznego w obecności MOTS-c.

Wcześniejsze badania na myszach wykazały, że MOTS-c zapobiegał otyłości wywołanej dietą i insulinooporności związanej z wiekiem (Lee et al., 2015). Głównym tkankowym celem okazał się mięsień, co pasuje do związku z wysiłkiem.

Czy aktywność fizyczna współdziała z genetyką MOTS-c?

Wariant mitochondrialnego DNA m.1382A>C, występujący w populacjach Azji Północno-Wschodniej, zmienia jeden aminokwas MOTS-c (K14Q). W metaanalizie trzech kohort obejmujących 27 527 osób mężczyźni z tym wariantem częściej chorowali na cukrzycę typu 2. W jednej japońskiej kohorcie związek ten występował tylko u najmniej aktywnych fizycznie mężczyzn (Zempo et al., 2021).

To dane obserwacyjne, które nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego. Sugerują jednak, że aktywność i biologia MOTS-c mogą u ludzi na siebie oddziaływać. W tej samej pracy forma K14Q peptydu działała słabiej niż forma typowa u myszy i w komórkach.

MOTS-c, metabolizm i poziom we krwi u ludzi

Inne badania u ludzi dotyczyły krążącego MOTS-c, a nie wysiłku:

• U 20 osób poziom MOTS-c w osoczu był podobny u szczupłych uczestników i osób z otyłością, ale wiązał się z wrażliwością na insulinę tylko w grupie szczupłej (Cataldo et al., 2018).
• U 225 osób poziom MOTS-c w surowicy był niższy u osób z cukrzycą typu 2 i spadał wraz z wiekiem, HbA1c i glikemią (Ramanjaneya et al., 2019).

To zależności z małych badań z jednym pomiarem.

Czy MOTS-c badano w badaniu klinicznym?

Sam MOTS-c nie był badany w żadnym opublikowanym kontrolowanym badaniu u ludzi. Najbliżej jest CB4211, zmodyfikowany analog MOTS-c testowany w badaniu fazy 1a/1b z udziałem 88 osób (ClinicalTrials.gov, NCT03998514). W fazie 1b 20 dorosłych z otyłością i stłuszczeniem wątroby otrzymywało codziennie analog lub placebo przez cztery tygodnie. Firma rozwijająca lek podała większe spadki enzymów wątrobowych ALT i AST oraz glukozy niż w grupie placebo, przy głównie łagodnych reakcjach w miejscu wstrzyknięcia (CohBar, 2021). Wyniki te podała sama firma i dotyczą analogu, a nie MOTS-c. Nie mierzono w nim wydolności fizycznej.

MOTS-c a trening: podsumowanie dowodów

Czy MOTS-c może zastąpić trening?

Żadne badanie tego nie potwierdza. Dane u ludzi pokazują tylko, że wysiłek podnosi MOTS-c, a nie że MOTS-c odtwarza efekty wysiłku. Trening zmienia też serce, naczynia krwionośne, kości, mózg i wiele innych układów za pomocą sygnałów niezwiązanych z MOTS-c.

Trafniej jest postrzegać MOTS-c jako jeden z wielu przekaźników biorących udział w odpowiedzi mięśni na wysiłek oraz jako narzędzie badawcze do jej poznawania.

Status w sporcie i w UE

Dla sportowców w Polsce i wszędzie tam, gdzie obowiązuje Światowy Kodeks Antydopingowy, sytuacja jest jasna. Lista zabroniona WADA na 2026 rok wymienia MOTS-c w sekcji S4.4.1 (modulatory metaboliczne) jako aktywator AMPK, obok AICAR, i zakazuje go zarówno w trakcie zawodów, jak i poza nimi (WADA, 2026). Krajowe organizacje antydopingowe stosują tę samą listę.

MOTS-c nie jest dopuszczony do obrotu jako produkt leczniczy w UE, a żaden wniosek o pozwolenie na dopuszczenie do obrotu nie został upubliczniony.

Najczęściej zadawane pytania

Czy MOTS-c jest mimetykiem wysiłku?

Tak się go określa, ponieważ aktywuje AMPK i poprawił sprawność fizyczną u myszy. Nie sprawdzono, czy naśladuje wysiłek u ludzi.

Czy trening zwiększa poziom MOTS-c?

Tak. W badaniu z udziałem 10 młodych mężczyzn sesja na rowerze podniosła poziom około 11,9 raza w mięśniu i około 1,6 raza we krwi.

Czy MOTS-c poprawił wytrzymałość u ludzi?

Żadne opublikowane badanie u ludzi tego nie sprawdzało. Poprawę wydolności obserwowano u myszy.

Czy MOTS-c jest zakazany w sporcie?

Tak. Znajduje się w sekcji S4.4.1 listy zabronionej WADA i jest zakazany przez cały czas.

Czy dowody pochodzą głównie z badań na zwierzętach?

Tak. Większość danych o mechanizmie działania i wydolności pochodzi z badań na komórkach i myszach. Dane u ludzi ograniczają się do małych badań obserwacyjnych, jednego badania wysiłkowego i jednego badania analogu.

Podsumowanie

MOTS-c leży na fascynującym styku mitochondriów, mięśni i metabolizmu. Wysiłek podnosi jego poziom u ludzi, a u myszy aktywuje on AMPK i poprawia sprawność fizyczną w każdym wieku. Etykieta „mimetyku wysiłku” wykracza jednak poza dowody: nie ma kontrolowanych badań MOTS-c u ludzi, a dotychczasowe dane pochodzą głównie z badań na zwierzętach i komórkach.

Następny krok: jeśli śledzisz tę dziedzinę, zwracaj uwagę na recenzowane badania u ludzi, które bezpośrednio mierzą wydolność lub parametry metaboliczne. To one rozstrzygną, czy ta etykieta się utrzyma.

Kup MOTS-c w Peptides EU

Jeśli zapoznałeś się z badaniami i potrzebujesz MOTS-c do własnej pracy laboratoryjnej, możesz kupić MOTS-c w Peptides EU.

Zastrzeżenie

Wyłącznie do celów badawczych. Nie stanowi porady medycznej. Skonsultuj się z wykwalifikowanym specjalistą. Ten artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny i odzwierciedla opublikowane badania oraz informacje regulacyjne według stanu na październik 2026 roku. Większość opisanych wyników pochodzi z badań na zwierzętach i komórkach i może nie odnosić się do ludzi. MOTS-c nie jest dopuszczony jako produkt leczniczy, a żadne stwierdzenie w tym artykule nie zostało ocenione przez organ regulacyjny. Nie należy go wykorzystywać do podejmowania decyzji diagnostycznych ani terapeutycznych. Zawsze porozmawiaj z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia przed rozpoczęciem stosowania jakiegokolwiek leku lub produktu związanego ze zdrowiem.

Źródła

• Lee C, Zeng J, Drew BG, et al. The mitochondrial-derived peptide MOTS-c promotes metabolic homeostasis and reduces obesity and insulin resistance. Cell Metabolism. 2015;21(3):443-454. doi:10.1016/j.cmet.2015.02.009
• Reynolds JC, Lai RW, Woodhead JST, et al. MOTS-c is an exercise-induced mitochondrial-encoded regulator of age-dependent physical decline and muscle homeostasis. Nature Communications. 2021;12(1):470. doi:10.1038/s41467-020-20790-0
• Kim KH, Son JM, Benayoun BA, Lee C. The mitochondrial-encoded peptide MOTS-c translocates to the nucleus to regulate nuclear gene expression in response to metabolic stress. Cell Metabolism. 2018;28(3):516-524.e7. doi:10.1016/j.cmet.2018.06.008
• Zempo H, Kim SJ, Fuku N, et al. A pro-diabetogenic mtDNA polymorphism in the mitochondrial-derived peptide, MOTS-c. Aging (Albany NY). 2021;13(2):1692-1717. doi:10.18632/aging.202529
• Cataldo LR, Fernández-Verdejo R, Santos JL, Galgani JE. Plasma MOTS-c levels are associated with insulin sensitivity in lean but not in obese individuals. Journal of Investigative Medicine. 2018;66(6):1019-1022. doi:10.1136/jim-2017-000681
• Ramanjaneya M, Bettahi I, Jerobin J, et al. Mitochondrial-derived peptides are down regulated in diabetes subjects. Frontiers in Endocrinology. 2019;10:331. doi:10.3389/fendo.2019.00331
• ClinicalTrials.gov. A Phase 1a/1b study of CB4211 (NCT03998514). clinicaltrials.gov
• CohBar, Inc. Topline results from the Phase 1a/1b study of CB4211. Press release, 10 August 2021 (SEC Form 8-K exhibit). sec.gov
• World Anti-Doping Agency. The 2026 Prohibited List. wada-ama.org